voetsel

Nederlandse koopliedenhandelden in het begin vooral met specerijen. In 1602 beloofden de bewoners van de eilanden om de specerijen alleen maar aan de Nederlanders te leveren. De Kooplieden zouden de bewoners kleding en voedsel leveren, maar dat lukt niet. Daarom ontdoken de eilandbewoners de overeenkomst vervolgens op allerlei manieren. Om in leven te blijven, móésten de Bandanezen wel met Portugese, Engelse, Spaanse of Aziatische kooplieden zaken doen. Jan Pieterszoon Coen maakte in 1621 op een verschrikkelijke wijze een einde aan deze ‘smokkelhandel’. Hij executeerde de belangrijkste Bandanezen en vermoordde of deporteerde een groot deel van de bevolking. De rest vluchtte de bergen in waar het merendeel omkwam van de honger.

Het kruidnagelmonopolie was moeilijker te verwerkelijken. Eerst groeide deze specerij alleen in het wild op het eiland Makian in de noordelijke Molukken. De grote Europese vraag stimuleerde de bevolking kruidnagelen te gaan kweken. Zij brachten kleine plantjes in holle bamboestammen met aarde naar Ambon, Ceram en andere eilanden in de zuidelijke Molukken. In 1600 en nogmaals in 1605 en 1607 beloofden bewoners van Ambon en Ternate plechtig hun kruidnagelen uitsluitend aan de Nederlanders te leveren. De VOCdwong naleving van deze beloften af met harde maatregelen, overigens zonder groot succes. Lokale vorsten speelden Portugezen, Nederlanders, Spanjaarden en Engelsen tegen elkaar uit. Vanaf 1625 probeerde de Compagnie de kruidnagelteelt te concentreren op Ambon, het enige eiland dat zij min of meer onder controle had. Zij verplichtte elk Ambonees gezinshoofd tien kruidnagelboompjes te planten en te onderhouden. Daarnaast dwong de VOC de Ambonezen tot zogenaamde ‘hongitochten’. Dit waren expedities met Indonesische vaartuigen onder leiding van belangrijke mensen van de VOC, naar andere eilanden om kruidnagelbomen om te hakken en te verbranden. Het was een effectieve maatregel, want kruidnagelbomen dragen pas na zeven jaar vruchten. Zo konden andere landen niet meer handelen in kruidnagelen en had Nederland alles voor zich alleen. De VOC verdreef de Portugezen en nam hun forten over. De Spanjaarden trokken zich terug op de Fhilippijnen. De Engelse ‘East India Company’ verliet de Molukken na de overhaaste terechtstelling, van een tiental Engelse mensen op verdenking van een samenzwering tegen de VOC. De zogenaamde ‘Ambonese moord’. Omstreeks 1650 had de VOC voldoende greep op de kruidnagelhandel om de hele Europese markt te voorzien. Pas in 1667 viel na lange strijd ook de grote Aziatische specerijenhaven Makassar op Celebes in Nederlandse handen. De VOCbezat voorlopig een waardevol handelsmonopolie. Andere grote militaire acties hielden de Compagnie tegen de Portugezen op Ceylon, het belangrijke kaneeleiland, in Malabar op de zuidwestkust van India en op het Maleise schiereiland. Na langdurige expedities en talrijke blokkades vielen de gebieden in Nederlandse handen. Daarmee kreeg de VOC een kaneelmonopolie, een groter aandeel in de peperhandel. Ook kregen ze het toezicht op de straat van Malakka, een van de belangrijkste handelsroutes tussen West- en Oost-Azië. Elders vestigde de Compagnie zich met minder geweld. Op Sumatra sloot de VOC exclusieve pepercontracten met de vorsten in Atjeh, Palembang en Jambi. Een algemeen pepermonopolie kon de Compagnie niet krijgen omdat peper in tegenstelling tot kruidnagelen, foelie, nootmuskaat en kaneel op een groot aantal plaatsen in Azië verbouwd werd.

Na veel jaren had de VOC zoveel specerijen vervoerd dat er veel in de pakhuizen lag opgeslagen. Nu begon men ook in andere dingen te handelen. Nederland was een rijk land geworden en er was grote vraag naar andere Aziatische dingen zoals porselein en mooie stoffen. De Heren Zeventien hield goed bij hoeveel vraag naar een bepaald product was en dat gaven ze door aan de kooplieden in India. Maar het was de vraag of Nederlanders nog steeds dezelfde producten wilden als de schepen pas twee of drie jaar later aankwamen.

Een product dat altijd goed werd verkocht was koffie. Daarom begon de VOC op Java koffieplantages aan te leggen. Zo kon er meer koffie vervoerd worden naar Nederland en was de prijs goedkoper. En dus konden veel mensen koffie drinken. Thee haalde de VOCuit China. Ook dat werd veel gedronken en dus was er veel vraag naar. De goederen moesten uit alle delen van Azië komen. Daarom had de VOCkooplieden in dienst. De Heren Zeventien had al snel gemerkt dat het niet handig was om de bemanning van een schip zelf handel te laten drijven. Ze hadden er vaak niet veel verstand van en mensen uit Azië hadden dat vaak snel door. Daarom lieten ze de bemanning erg veel betalen voor producten van slechte kwaliteit. Daarom vestigden zich overal door Azië heen VOC-kooplieden. Die kooplieden kregen de taak te letten op belangrijke handelaars die te vertrouwen waren. Ook konden ze uitzoeken wie de goedkoopste producten had. ze kregen ook veel straffen